Charakter i znaczenie biskupstwa w pierwszych dwóch wiekach dziejów Kościoła. Przyczynek do badań nad początkiem episkopatu. Ks. Jan Rostworowski SI.

Konsekracja na biskupa św Augustyna. Jaume Huguet.

CHARAKTER

I ZNACZENIE BISKUPSTWA

W PIERWSZYCH DWÓCH WIEKACH

DZIEJÓW KOŚCIOŁA

PRZYCZYNEK

DO BADAŃ NAD POCZĄTKIEM EPISKOPATU

KS. JAN ROSTWOROWSKI SI

––––––––

Charakter i znaczenie biskupstwa w pierwszych dwóch wiekach dziejów Kościoła (djvu, 107.8 Mb)

Program do otwierania plików djvu: DjVuBrowserPlugin.exe (exe, 15.4 Mb)

––––––––

Spis rzeczy

Przedmowa . . . . str. 5

Wstęp . . . . str. 9

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Rzut oka na rozwój hierarchii kościelnej od jej powstania aż do końca apostolskiego okresu

§ 1. Kościół w Jeruzalem przed rozejściem się Apostołów . . . . str. 19

§ 2. Antiochia i kościoły galackie po początek drugiej wyprawy św. Pawła . . . . str. 27

§ 3. Kościoły św. Pawła aż do końca pierwszego jego pobytu w Rzymie . . . . str. 31

§ 4. Ostatnie lata Apostoła i pogląd na cały ustrój hierarchii w apostolskim okresie . . . . str. 43

ROZDZIAŁ DRUGI

Klasyfikacja urzędów kościelnych apostolskiego okresu wedle trzech głównych stopni hierarchii katolickiej

§ 1. Św. Szczepan i sześciu jego towarzyszy . . . . str. 52

§ 2. "Prorocy, ewangeliści i nauczyciele" . . . . str. 54

§ 3. Episkopi i prezbiterzy . . . . str. 63

I. Jednoznaczność nazw . . . . str. 64

II. Jednostopniowość urzędów . . . . str. 77

III. Oznaczenie hierarchicznego stopnia . . . . str. 80

§ 4. Apostołowie . . . . str. 95

§ 5. Wędrowni pomocnicy apostolscy . . . . str. 98

ROZDZIAŁ TRZECI

Charakter episkopatu w apostolskim okresie . . . . str. 104

ROZDZIAŁ CZWARTY

List św. Klemensa rzymskiego do Koryntian . . . . str. 115

ROZDZIAŁ PIĄTY

Dzieło świętego Jana . . . . str. 133

ROZDZIAŁ SZÓSTY

Św. Ignacy Męczennik i jego "wołanie" do kościołów azjatyckich . . . . str. 148

ROZDZIAŁ SIÓDMY

Episkopat w wieku drugim . . . . str. 163

DOMÓWIENIE . . . . str. 180

PRZYPISKI

I. Do Przedmowy . . . . str. 185

II. Do Wstępu . . . . str. 185

III. Do rozdziału pierwszego . . . . str. 193

IV. Do rozdziału drugiego . . . . str. 223

V. Do rozdziału trzeciego . . . . str. 266

VI. Do rozdziału czwartego . . . . str. 272

VII. Do rozdziału piątego . . . . str. 278

VIII. Do rozdziału szóstego . . . . str. 288

IX. Do rozdziału siódmego . . . . str. 295

INDEKSY

I. Wykaz cytowanych miejsc Pisma św. . . . . str. 307

II. Spis przytoczonych lub wspomnianych autorów . . . . str. 318

––––––––

Domówienie

Lubo bezpośrednim celem niniejszego studium było zbadanie form, charakteru i znaczenia pierwotnego biskupstwa, z konieczności wypadło nam zająć pewne stanowisko odnośnie do ogólniejszej i rozleglejszej kwestii, dotyczącej samego powstania episkopatu i pierwszych faz jego rozwoju. Cały nasz pogląd na tę sprawę da się sprowadzić do następujących ściśle określonych twierdzeń:

Sądzimy po pierwsze, że idea biskupiego urzędu, którą Apostołowie jeszcze przed rozejściem się na pracę z zupełną jasnością posiedli, przedstawiała im się w dwojakiej formie. Biskupstwo monarchiczne osiadłe miało być przeznaczone tylko dla największych stolic: Jeruzalem, Antiochii, Rzymu, a może i Aleksandrii; biskupstwo wędrowne dla całej reszty świata, tworzącej wówczas ogromne misyjne terytorium. W jednej i drugiej formie pomyślany był ten urząd jako stanowisko wielkie, niemal równające się apostolstwu i przeznaczone do przejęcia jego dziedzictwa.

Sądzimy po wtóre, że ten stan rzeczy i pojęć przetrwał bez zmiany aż do śmierci książąt Apostołów, a nawet do zburzenia Jerozolimy i że dopiero św. Jan spowodował pewną zmianę przez osadzenie stałych biskupów także w kilku największych centrach Azji prokonsularnej. Motywem tego kroku była potrzeba silniejszej obrony przeciw burzy prześladowań i grasującym coraz gwałtowniej herezjom.

Sądzimy po trzecie, że monarchiczny ten episkopat, wprowadzony, poza czterema stolicami, przez św. Jana, a rozpowszechniony w Azji i Syrii głównie za sprawą św. Ignacego Męczennika, stamtąd po trochu rozszerzył się po całym Kościele, obejmując kolejno Grecję, Włochy, Galię, Hiszpanię, Afrykę i inne prowincje znanego wówczas świata.

Sądzimy jednak po czwarte, że nie tylko w pierwszej, ale nawet w drugiej połowie drugiego wieku stałe stolice biskupie nie były wcale zbyt liczne i że trzymały się w ogóle nieco większych środowisk, podczas gdy gdzieindziej istniało dalej biskupstwo wędrowne i pozostały z dawnych czasów ustrój lokalnych kolegiów kapłańskich.

Sądzimy wreszcie po piąte, że dopiero pod sam koniec wieku drugiego, a zwłaszcza w wieku trzecim wszedł monarchiczny episkopat na drogę ogromnego rozpowszechnienia, ale zarazem i zdrobnienia, które bardzo znacznie zmniejszyło jego znaczenie. Z drogi tej sprowadziła go na powrót rozpoczęta pod koniec trzeciego, a przeprowadzona w wieku czwartym, reakcja.

Że te lub owe szczegóły całej tej teorii bądź to wymagają dokładniejszych uzasadnień lub bliższych określeń, bądź to mogą ulec niejednej drobnej modyfikacji, z tego zdajemy sobie bardzo dobrze sprawę, bo w kwestii tak rozległej i skomplikowanej trudno łudzić się nadzieją, że w każdym punkcie zdołało się dotrzeć do obiektywnej prawdy. Co się jednak tyczy głównych linij całej tej myślowej budowy, zdaje się nam, że one mogłyby się ostać i że byłyby zdolne wreszcie ustalić poglądy katolickich badaczy na początek biskupstwa. Co zaś w tym przekonaniu czy tej nadziei szczególnie nas utwierdza, to najpierw fakt, że różne istotne części naszej tezy pokrywają się coraz dokładniej z zapatrywaniami wielu wybitnych uczonych, po wtóre to, że żadna inna teoria tak dobrze jak nasza nie odpowiada dogmatycznym o episkopacie zasadom. Bo co do pierwszej z tych uwag, coraz bardziej przekonywują się badacze o takich np. prawdach, że monarchiczny i osiadły episkopat nie da się w wieku pierwszym ogólnie przypuścić, że pierwsi biskupi, z wyjątkiem niewielu, byli przeważnie wędrowni, że darmo jest szukać najwyższych pasterzy wśród episkopów apostolskiego okresu itd.; co do drugiej jest rzeczą zupełnie jasną, że w tym poglądzie, jaki rozwinęliśmy, wspaniale wychodzi na jaw tak Boska instytucja biskupstwa, jak ogromne jego kościelne znaczenie. W tej teorii bowiem episkopat nie jest z istoty swojej czym innym, tylko dalszym ciągiem apostolstwa i do tego ogromnego zadania stanowiskiem swoim najzupełniej dorasta. Że zaś, jak nam się wydaje, równie dobrze, jak z teologią, godzi się nasza teza ze zdrową historyczną metodą, sądzimy, że wolno nam uważać ją tak długo za właściwe rozwiązanie wielkiego problemu, jak długo krytyka nie wykaże w niej takich braków, które by zasadniczo podkopywały jej wartość.

Święty Eligiusz, Biskup.

–––––––––––

Ks. Jan Rostworowski T. J., Charakter i znaczenie biskupstwa w pierwszych dwóch wiekach dziejów Kościoła. Przyczynek do badań nad początkiem episkopatu. Kraków. NAKŁADEM WYDAWNICTWA KS. JEZUITÓW. [1925], str. 324. (1)