Św. Piotr. Vasco Fernandes (Grao Vasco), 1475-1542.

 

Gdzie Piotr, tam Kościół mój

 

 

"KALENDARZ FRANCISZKAŃSKI"

 

––––––––

 

Kłócą się i spierają ludzie, który z różnych Kościołów istniejących jest prawdziwym Kościołem, czyli Kościołem rzeczywiście przez Chrystusa założonym, w którym Chrystus wedle obietnicy pracuje, żyje i działa i swą szczytną wobec Pana Boga i ludzi tu na ziemi odprawuje misję?

 

Te spory i kłótnie pomiędzy ludźmi, co do prawdziwości Kościoła Chrystusowego należą do najsmutniejszych i najboleśniejszych wypadków w historii ducha ludzkiego. Nieraz widzi się, jak bracia i tej samej ziemi synowie i dzieci jednej i tej samej matki ojczyzny, wychowani pod jednym dachem, związani krwią, mową, historią, rozchodzą się i rozdzielają tuż przed bramami różnorakich ko­ściołów i świątyń. Ten Chrystus, który za życia niczego tak nie pragnął, jak jedności pomiędzy swoimi wyznawcami, który na parę godzin przed śmiercią zanosi gorącą prośbę do Ojca, żeby byli jedno, stał się mimo woli okazją rozdwojenia najboleśniejszego, bo rozdwojenia serca, ducha, rozdwojenia w najdelikatniejszej sprawie, bo w rzeczach religii, wiary, od której zbawienie i szczęście wieczne zawisło.

 

Do starych sekt i kościołów protestanckich, anglikańskich, schizmatyckich, przybywają nowe sekty, żeby na wzór owych oprawców pod krzyżem jednolitą suknię Chrystusową, już i tak poszarpaną, dalej targać i rozrywać w coraz to nowe kawałki i strzępy. Jakiż straszny sąd czeka wobec Boga i narodu tych wszystkich, co do tylu nieszczęść, jakie już spadły i spadać jeszcze będą na nasze głowy, mieli sumienie dodać to nowe nieszczęście, jakim jest niezgoda i waśń i rozdwojenie religijne. Czy pytanie to, który Kościół prawdziwy, nie zostało, już dawno rozstrzygnięte? Posłuchajmy, co na to odpowiada Chrystus, co historia cała.

 

Wszyscy sekciarze starzy i nowi godzą się na to, że nie ma i nie może być dwu, trzech lub więcej Kościołów chrześcijańskich równie prawdziwych, dobrych, istotnie Chrystusowych. Chrystus bowiem nigdy nie powiedział, że chce budować Kościoły, ale przeciwnie oświadczył, że chce zbudować Kościół swój; nigdy nie rozprawiał o królestwach Bożych róż­nych, ale o Królestwie jednym; nigdy nie mówił o wielorakich owczarniach, ale mówił tylko o jednej swej owczarni, o jednym najwyższym tejże Pasterzu. Jeden zatem i tylko jeden Kościół może być prawdziwym Kościołem Chrystusowym. Tę prawdę wyznajemy i my katolicy, wierząc w jeden powszechny, święty i apostolski Kościół.

 

Na innym zatem polu toczy się spór. Katolicy twierdzą, że ich Kościół Rzymsko-katolicki jest tym jedynie prawdziwym Kościołem, przez Chrystusa ustanowionym, i po dziś dzień trwającym; heretycy zaś wszyscy i odszczepieńcy to samo twierdzą o swych kościołach. Po czyjej więc stronie leży słuszność i prawda? Pytajmy o to najpierw samego Chrystusa. Któż bowiem lepiej i pewniej, jeśli nie sam Chrystus, może ten spór rozstrzygnąć i rozciąć?

 

Czy Chrystus dał jaką cechę i znamię swemu Kościołowi, po której po wszystkie czasy można rozeznać Jego właściwy i rzeczywisty Kościół?

 

Tak jest; dał.

 

Chrystus, budując swój Kościół, wyraźnie zaznaczył, że Kościół Jego ma się opierać na Piotrze świętym, jako na fundamencie i skale; ma być związanym i zespolonym z Piotrem, jako Klucznikiem; ma być pod pieczą pasterską Piotra, któ­remu laska pasterza nadaną została nad całą owczarnią Chrystusową.

 

W Ewangelii u św. Mateusza czytamy wyraźnie w rozdziale 16, w wierszu 18 te słowa:

 

"A Ja tobie (Piotrze) powiadam, iżeś ty jest opoka; a na tej opoce zbuduję Kościół mój; a bramy piekielne nie zwycię­żą go. I tobie dam klucze Królestwa niebieskiego. A cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane w niebiesiech, a cokolwiek rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane w niebiesiech". W Ewangelii świętej zaś u św. Jana czytamy: "Gdy tedy obiad odprawili, rzekł Szymonowi Piotrowi Jezus: Szymonie Janów, miłujesz mię więcej, niźli ci? Rzekł mu: Tak, Panie; Ty wiesz, że Cię miłuję. Rzekł mu: Paś baranki moje. Rzekł mu po wtóre: Szymonie Janów, miłujesz mnie? Rzekł mu: Tak, Panie; Ty wiesz, że Cię miłuję. Rzekł mu: Paś baranki moje. Rzecze mu po trzecie: Szymonie Janów, miłujesz mnie? i rzekł Mu: Panie, Ty wszystko wiesz; Ty wiesz, że Cię mi­łuję. Rzekł mu: Paś owce moje" (Jan. 21, 15-17).

 

Pasce agnos meos, pasce oves meas.

 

Oto słowa Chrystusa, najwyższego Budowniczego Kościoła swego.

 

Dwie rzeczy chce tu Jezus podać do wiadomości świata całego: Pierwsza stwierdza fakt, że Założycielem, Twórcą i Sprawcą Kościoła chrześcijańskiego nie jest nikt inny, jeno sam Chrystus.

 

Ja, Chrystus, a nie kto inny, mówi Pan Jezus, zbuduję Kościół mój.

 

Kościół zatem chrześcijański jest dziełem rąk samego Chrystusa; jest owocem Jego niewymownej miłości ku nam ludziom; jest dziełem Bożym, bo w Chrystusowej, a więc w Bożej głowie zrodziły się plany Kościoła świętego; bo je Chrystusowe, a więc Boże ręce wykonały i urzeczywistniły. Na Kościół więc chrześcijański winien każdy spoglądać z największą czcią i uszanowaniem, bo nie ludzkim, ale Boskim jest dziełem; w poczet wyznawców Kościoła Chrystusowego winien każdy wpisać swe imię, aby mógł stać się uczestnikiem i tych wielkich myśli i tych nieocenionych skarbów, jakie Chrystus Bóg w Kościele swoim na wieki żyjący dla wszystkich ludzi i na wszystkie czasy postanowił.

 

Słowa jednak Chrystusowe, powyżej przytoczone, mówią jeszcze coś więcej. One stwierdzają nie tylko Boskie pochodzenie Kościoła chrześcijańskiego: "Ja Chrystus zbuduję Ko­ściół mój"; ale już w początkach samych budowania i powstania Kościoła uwydatniają ów właściwy i znamienny rys Ko­ścioła Chrystusowego, przez który ma on być taki poznany i rozróżniany od wszystkich kościołów, które choć imię Chrystusowe noszą, nie są przecież Kościołem Chrystusa.

 

A jakaż jest ta cecha przez Chrystusa zaznaczona, po której w myśl samego Fundatora, przez wszystkie wieki i pokolenia Kościół Chrystusowy od kościoła nie-Chrystusowego; Kościół właściwy od zmyślonego; Kościół prawdziwy od fał­szywego, ma być rozpoznany i rozróżniany? "Błogosławiony jesteś Szymonie Janów, bo ciało i krew nie objawiła tobie, ale Ojciec mój, który jest w niebiesiech".

 

"A ja tobie powiadam, iżeś ty jest opoką, a na tej opoce zbuduję Kościół mój".

 

Signum sanctae Crucis. Sanctissimus Dominus noster Jesus Christus, Beatissima Virgo Maria, Sanctus Petrus et Sancti Apostoli et Sancti et Sanctae Dei.

 

Oto znamię, rys, cecha charakterystyczna Kościoła Chrystusowego.

 

Mówiąc wyraźnie: "Ty Piotrze jesteś opoką, na której zbuduję Kościół mój", Chrystus ujął niejako za ręce Piotra świętego, i własne jego ramiona i barki podstawił pod gmach Kościoła swego. Piotr na swych ramionach i barkach ma dźwigać Kościół Chrystusów, podobnie, jak fundament dźwiga każ­dą na nim opartą budowlę. Na tobie, Piotrze, powiada Chrystus, zbuduję Kościół mój, a więc moją prawdę, moje łaski, moje obietnice, moje zbawcze posłannictwo, jakie otrzymałem od Ojca mego względem ludzkości całej. Taka jest Moja wola najświętsza, jako Budowniczego, aby Kościół mój, na żadnym innym imieniu, na żadnej innej osobie się nie wspierał, tylko na twoim, Piotrze imieniu i na twojej osobie. Ty Piotrze, ty tylko, Piotrze, masz być tym olbrzymem w moim imieniu podtrzymującym Kościół mój.

 

Na ramionach zatem i barkach Piotrowych oparł Chrystus Kościół swój. W ręce Piotra włożył klucze od bram Kościoła swego, i laskę pasterską od owczarni swojej.

 

"Tobie, Piotrze, dam klucze Królestwa niebieskiego".

 

"Szymonie Janów: paś baranki moje, paś owce moje".

 

Każdy przeto, który pośród mnogich Kościołów, mieniących się być prawdziwie Kościołem Chrystusowym, pragnie odnaleźć istotnie i rzeczywiście, a nie pozornie tylko prawdziwy Kościół, ten musi pilnie badać, czy dany Kościół ma w sobie Piotra świętego w fundamencie, czy Piotr święty jest tegoż Kościoła Klucznikiem, Pasterzem najwyższym.

 

Piotr święty, jako fundament, jako Klucznik i Pasterz całej owczarni, jest z woli samego Chrystusa owym stemplem, oną marką, którą Kościół Chrystusów został ostemplowany i jakby opatentowany. Gdzie brak tego stempla i tej marki, wyciśniętej przez Chrystusa na swoim Kościele, tam widocznie brak i Kościoła istotnie Chrystusowego.

 

Jak z dźwięku i z obrazu wyciśniętego na monecie rozróż­niamy prawdziwą od fałszywej i sfabrykowanej monety, tak każdy sfabrykowany przez ludzi kościół odróżnić możemy od Kościoła z warsztatu i ręki samego Chrystusa wyszłego li tylko z pomocą obrazu Piotra i dźwięku jego kluczy i stuku jego laski pasterskiej.

 

Papież jest nieomylny

 

Wodząc palcem po mapie, mieszczącej różne Kościoły, dotkniemy się wtedy tylko prawdziwie Kościoła Jezusowego, jeśli w takowym odnajdziemy uginającą się pod ciężarem Ko­ścioła postać świętego Piotra, i jeśli usłyszymy głos jego rzą­dów, jego nauki i pasterzowania.

 

Na świadka i świadectwo prawdziwego Kościoła dał Jezus Piotra, pod tym świadectwem podpisał pełne swe imię i nazwisko: "A ja tobie (Piotrze) powiadam, iżeś ty jest opoką, na której zbuduję Kościół mój".

 

"Tobie i tylko tobie, Piotrze, oddam klucze Królestwa niebieskiego".

 

"Ty, Piotrze i tylko ty, Piotrze, jesteś pasterzem i owieczek i baranków moich".

 

Dlatego, kto tego świadectwa i pieczęci nie posiada, na wykazanie Kościoła, ten kłamie, oszukuje i zwodzi, gdy twierdzi, że kościół jego jest Kościołem prawdziwie Chrystusowym.

 

Raz przez Chrystusa ustanowionej cechy i pieczęci prawdziwego Kościoła nam ludziom nie wolno zmieniać, nie wolno fałszować; nam tylko wolno na nieomylne Chrystusa świadectwo o prawdziwości Kościoła powoływać się, i mając to świadectwo w ręku, możemy wykazać przewrotność i niegodziwość tych wszystkich, co zbudowany na Piotrze Kościół, chcą zohydzić i zburzyć, a na miejsce jego swoje ludzkie, fałszywe i nie-Chrystusowe kościoły budować usiłują.

 

W sporze zatem, który Kościół prawdziwy, a który fałszywy, nie mogą rozstrzygać hodurowcy, czyli niezależni, ani mariawici, ani spirytyści, ani anabaptyści, ani nikt inny, ale Chrystus i tylko Chrystus. Brzmienie tego rozstrzygnięcia już znane: "Gdzie Piotr, tam Kościół mój". Jak z języka macierzyńskiego i ducha z tym językiem zespolonego rozróżniamy, kto do jakiej należy narodowości; jak z barwy i zapachu dany kwiat od innego kwiatu rozpoznajemy; jak dany uniform żołnierza mówi, pod jakim królem i berłem służy, tak Kościół Chrystusa jedyny i prawdziwy znamionuje i wyróżnia od wszystkich fałszywych i samozwańczych kościołów jedna jego wybitna, charakterystyczna, do zbadania przystępna, nigdy nie oddzielna, przez Chrystusa samego wykuta na Kościele swoim cecha, mianowicie, Piotrowe barki, na których spoczywa Kościół św., Piotrowe klucze, i Piotrowa laska pasterska.

 

Jednym słowem: znamię prawdziwego Kościoła streszcza się w tych krótkich słowach:

 

"Gdzie Piotr, tam Kościół mój". Tak orzeka Bóg, Chrystus, którego słów zmieniać ani przekręcać nie wolno nikomu.

 

Przypatrzmy się teraz, w którym to mianowicie Kościele Piotr święty po dziś dzień żyje i swe posłannictwo fundamentu Kościoła, Klucznika i Pasterza najwyższego sprawuje?

 

Ten bowiem tylko, a nie inny Kościół będzie rzeczywistym i prawdziwym Kościołem. Na tak postawione pytanie historia i prawda daje nam jedną tylko odpowiedź:

 

Tylko Kościół Rzymsko-katolicki jest tym jedynym Kościołem, który w łonie swym ma Piotra. Z czego wynika, że tylko Kościół Rzymsko-katolicki, jako taki, jest prawdziwym Kościołem Chrystusowym. Gdzie Piotr, tam Chrystus, gdzie zaś Chrystus, tam łaska, nauka, prawda, tam zbawienie.

 

Dogmat nieomylności Papieża

 

–––––––––––

 

 

Artykuł z: Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., ss. 55-60. (1)

 

(Pisownię i słownictwo nieznacznie uwspółcześniono; ilustracje od red. Ultra montes).

 

Przypisy:

(1) Por. 1) Uchwały i wyroki Świętego Soboru Watykańskiego za Piusa IX 1869-1870 zebranego krótko wyjaśnione, wraz z obszernym a prostym wykładem artykułu Wiary "O nieomylnym nauczycielstwie Rzymskiego Papieża" przez X. Dra Józefa Krukowskiego, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego.

 

2) Ks. Franciszek Hettinger, Nieomylność Papieża.

 

3) a) Mały katechizm o Nieomylności Najwyższego Pasterza. b) Mały katechizm o Syllabusie.

 

4) O. Jan Jakub Scheffmacher SI, Katechizm polemiczny czyli Wykład nauk wiary chrześcijańskiej przez zwolenników Lutra, Kalwina i innych z nimi spokrewnionych, zaprzeczanych lub przekształcanych.

 

5) Ks. dr Maciej Sieniatycki, a) Apologetyka czyli dogmatyka fundamentalna. b) Zarys dogmatyki katolickiej. c) System modernistów. d) Modernistyczny Neokościół. e) Problem istnienia Boga. f) Dogmatyka katolicka. Podręcznik szkolny. g) Główne zasady etyki Kanta a etyka chrześcijańska. h) Modernizm w książce polskiej.

 

6) Ks. Piotr Semenenko CR, a) O Wierze. b) O nieomylności Kościoła. c) O gorszeniu się z prawdy Bożej. d) Poza Kościołem nie ma zbawienia. e) Skład Kościoła. f) O Chrystusie w Kościele. g) Męka i śmierć Jezusa Chrystusa Pana naszego. Chrystus zelżony w Kościele. h) Papież zawsze ten sam jest formalnie, co i materialnie (Papa semper idem sit formaliter qui et materialiter).

 

7) Ks. Jacek Tylka SI, a) Dogmatyka katolicka. b) Traktat o Kościele Chrystusowym. c) O obojętności, czyli indyferentyzmie w rzeczach religii. d) O własnościach religii. e) O cnotach heroicznych.

 

8) P. Ferdinandus Cavallera SI, Thesaurus doctrinae catholicae ex documentis Magisterii ecclesiastici.

 

9) Ks. Walenty Gadowski, Nauka Kościoła. Wybór orzeczeń dogmatycznych Kościoła katolickiego i jego praw kanonicznych.

 

10) Akta i dekrety świętego powszechnego Soboru Watykańskiego (1870), Pierwszy projekt Konstytucji dogmatycznej o Kościele Chrystusowym przedłożony Ojcom do rozpatrzenia (Acta et decreta sacrosancti oecumenici Concilii Vaticani (1870), Primum Schema Constitutionis dogmaticae de Ecclesia Christi Patrum examini propositum).

 

11) Bp Michał Nowodworski, a) Papież Liberiusz. b) Honoriusz papież. c) Wiara i rozum. d) Liberalim.

 

12) Józef kard. Hergenröther, Rzekome błędy i sprzeczności Papieży.

 

13) Ks. Piotr Skarga SI, a) O świętej monarchii Kościoła Bożego i o pasterzach i owcach. Kazanie na wtórą Niedzielę po Wielkiejnocy. (De Sancta Ecclesiae Dei Monarchia et de Pastoribus et Ovibus. Concio pro Dominica secunda post Pascha). b) O kąkolu heretyckim i diabelskiej wolności religijnej (De haeretica zizania et diabolica libertate religiosa). c) O jedności Kościoła Bożego pod jednym pasterzem i o greckim i ruskim od tej jedności odstąpieniu, oraz Synod Brzeski i Obrona Synodu Brzeskiego. f) Kazanie o herezjach.

 

14) Bp Władysław Krynicki, a) Dzieje Kościoła powszechnego. b) Sobór Watykański. c) Modernizm.

 

15) Ks. Zygmunt Golian, Moderantyzm a ultramontanizm.

 

16) Ks. Umberto Benigni, Ultramontanizm.

 

17) Ks. Antoni Tauer, Gallikanizm. (Gallikańskie swobody).

 

18) Ks. Augustyn Arndt SI, Ignacy Doellinger. (Ignaz von Döllinger. Eine Charakteristik von Dr. Emil Michael S. J.).

 

19) "Przegląd Lwowski", a) Kongres omylników w Monachium. b) Rozmowy kanclerza Bismarcka. c) Döllingeryzm w Krakowie. d) Wobec wypadków krakowskich.

 

20) "Tygodnik Soborowy", a) Biskupi wobec Soboru i Papieża. b) Zamiary masonerii co do Soboru. Matriarchinie Soboru. c) Nieomylność papieska i niemiecka teologia.

 

21) Ks. Antoni Krechowiecki, a) Nauki niedzielne. Skład Apostolski według Ewangelii i Ojców Kościoła. b) Skład Apostolski według Ewangelii i Ojców Kościoła. Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi. – Cel i znaczenie Adwentu. – Walka na niebie. – Upadek Aniołów. – Rozliczne nazwy szataństwa, jego natura, działanie. – Wpływ szatana w świecie dzisiejszym. c) Errata historii co do Papiestwa w kolei wszystkich wieków. Studium krytyczne. d) Nieomylność papieska w stosunku do historii i państwa. e) Skład Apostolski według Ewangelii i Ojców Kościoła. "Święty Kościół Powszechny...". Czy być mogą i co znaczą nowe dogmaty w katolickim Kościele? – Nieomylność Kościoła i Apostolskiej Stolicy. – Wyrok powszechnego Watykańskiego Soboru. – Stwierdzenie Nieomylności Papieskiej: świadectwa Ewangelii, Ojców świętych, Soborów i całej katolickiej tradycji. – Fakt bezbłędności Papieży w rzeczach wiary. – Główne powody niechęci i wrzawy obudzonej orzeczeniem Nieomylności tej. – Faryzeizm jej nieprzyjaciół.

 

22) Papież Pius IX, Akt wiary w przywileje Maryi i nieomylność Papieża.

 

23) Ks. Dr Jules Didiot, Słownik Apologetyczny Wiary Katolickiej. a) Kościół. b) Msza święta.  c) Niepokalane Poczęcie. d) Męczeństwo. e) Dusza kobiety. f) Herezja. g) Papiestwo.

 

24) Alfred Władysław Garapich, Kościół święty to dzieło Boże i czemu świat go prześladuje?

 

25) Ks. Marian Morawski SI, Świętych Obcowanie. Święty Piotr nieustannie rządzi w Kościele rzymskim.

 

(Przyp. red. Ultra montes).

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS. Spis rzeczy.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 55.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 56.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 57.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 58.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 59.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 60.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 123.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 124.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 125.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 126.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 127.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 128.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 129.

 

Kalendarz Franciszkański na Rok Pański 1925. DRUKIEM I NAKŁADEM MIESIĘCZNIKA FRANCISZKAŃSKIEGO. PULASKI WIS., str. 130.

 

Soli Deo Gloria

 

Tiara i klucze Piotrowe

 

( PDF )

 

© Ultra montes (www.ultramontes.pl)

Cracovia MMXXV, Kraków 2025

POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ: