Lefebryzm: herezja "uznawania i sprzeciwu"

KS. BENEDICT HUGHES CMRI

––––––

Było to dzieło jego życia. Po wielu latach studiów i pracy nad traktatem, ukończył go w końcu na krótko przed śmiercią. Biskup Ypres w swojej pracy nad nauką św. Augustyna o łasce wyznał, że chce wyjść poza powszechnie akceptowane nauczanie o łasce i odnaleźć "prawdziwą" doktrynę (pomimo definicji Soboru Trydenckiego, który odbył się w poprzednim stuleciu). W stosunkowo młodym wieku 52 lat dotknęła go nagła choroba, przez co jego dzieło Augustinus pozostało nieopublikowane. Niemniej jednak zostało ono wydane pośmiertnie w 1640 roku przez jego przyjaciół, dwa lata po jego śmierci.

Trudnym, jeśli nie wręcz niemożliwym, zadaniem byłaby właściwa ocena szkód wyrządzonych duszom przez dzieło Augustinus, zawierające szereg herezji. Mimo że Korneliusz Janseniusz (Jansen) oświadczył, iż poddał nauczanie zawarte w swoim dziele osądowi Stolicy Apostolskiej, herezja, którą zapoczątkował, a która przez ponad 200 lat wyrządziła Kościołowi niewyobrażalne szkody, znana jest wszakże od jego imienia – jansenizmem.

Dostrzegając błędy doktrynalne i potencjalne szkody dla dusz, jakie przedstawiało sobą nowe nauczanie, grupa teologów z Sorbony opublikowała listę pięciu głównych błędów zawartych w tym dziele. Powstały spór skłonił Stolicę Apostolską do zbadania dzieła, co zaowocowało potępieniem pięciu heretyckich tez przez papieża Innocentego X w 1653 roku. Trzy lata później potępienie to powtórzył papież Aleksander VII.

Herezjarcha Korneliusz Janseniusz

Trudno byłoby w pełni oszacować szkody, jakie przez ponad 200 lat wyrządziła duszom książka Korneliusza Janseniusza, mimo że sam autor twierdził, iż podda jej nauczanie doktrynalne osądowi Stolicy Apostolskiej.

Janseniści nie zamierzali jednak ugiąć się wobec papieskich orzeczeń. Nowatorską doktrynę propagował w szczególności protegowany Janseniusza, Jean du Vergier de Hauranne, znany szerzej jako opat de Saint-Cyran. Ich przyjaźń, nawiązana na długo przedtem, jeszcze w czasach seminarium, miała okazać się nieobliczalnie szkodliwą, wprowadzając do Kościoła francuskiego truciznę, od której ani upomnienia biskupów, ani proklamacje państwowe, ani nawet bulle papieskie nie były w stanie całkowicie go uwolnić przez następne 250 lat. W szczególności de Saint-Cyran przekazał herezję wspólnocie zakonnej w Port Royal, zarządzanej przez matkę przełożoną Anielę Arnauld.

Ten dom zakonny pod Paryżem miał liczne grono przyjaciół i wyznawców, ze względu na to, że w ówczesnej epoce rozluźnienia obyczajowego obowiązywały tam stosunkowo surowe reguły życia zakonnego. Wśród tych przyjaciół znalazła się rodzina matki Arnauld. Jeden z krewnych, dr Antoine Arnauld, opublikował niewielką książeczkę "O częstym przystępowaniu do Komunii świętej" (De la fréquente Communion). To właśnie ta książka wyrządziła tak nieobliczalne szkody, zwłaszcza że przemawiała do zwykłego człowieka, podczas gdy nauki Janseniusza zawarte w dziele Augustinus dotyczyły zasad teologicznych wykraczających poza wiedzę większości osób świeckich. Ta konkretna książka, nauczająca, że tylko osoby doskonałe powinny przystępować do Komunii, wzbudziła lęk przed przyjmowaniem Komunii świętej, który został ostatecznie pokonany dopiero przez św. Piusa X na początku XX wieku.

To właśnie o klasztorze w Port-Royal wizytujący biskup powiedział: "Te zakonnice są czyste jak anioły, ale pyszne jak szatany". Klasztor został ostatecznie zamknięty w 1661 roku, a w 1710 roku zburzono go na rozkaz króla Ludwika XIV. Jednak jansenizm nadal się szerzył. W 1713 roku został on ponownie potępiony przez Stolicę Apostolską, tym razem przez papieża Klemensa XI. To właśnie ten sam papież wysłał św. Ludwika Marię Grignion de Montfort jako misjonarza apostolskiego do Francji – świętego, którego działalność była nieustannie i na wszelkie sposoby zwalczana przez jansenistów. W pewnym stopniu rygoryzmowi jansenistów przeciwdziałało nabożeństwo do Najświętszego Serca Jezusowego; niemniej jednak herezja ta, z jej przesadnym naciskiem na sprawiedliwość Bożą i heretyckimi poglądami na temat łaski, nadal wyrządzała krzywdę duszom aż do XX wieku.

Współczesny błąd

W naszych czasach istnieje równie zgubna nauka, będąca wynikiem wielu wcześniejszych herezji. Dotyczy ona autorytetu władzy i nieomylności papieża. Wiemy, że po ogłoszeniu dogmatu o nieomylności papieża przez Sobór Watykański w 1870 roku wielu odmówiło przyjęcia tego dogmatu i odłączyło się od Kościoła, nazywając się "starokatolikami". Wielu pozostało w Kościele, ale do tego stopnia rozwodniło nauczanie, że zminimalizowano autorytet papieża. Te idee były wynikiem wcześniejszych herezji, takich jak gallikanizm i koncyliaryzm. (Zobacz artykuł Whole and Undefiled [Cała i nieskalana] w "The Reign of Mary", nr 171).

W dzisiejszych czasach w tradycjonalistycznych kręgach nierzadko spotyka się pogląd, że nieomylność papieża jest tak rzadka, iż korzysta się z niej tylko raz lub dwa razy na stulecie. Inni nauczają, że papieskie osądy i decyzje muszą być poddawane analizie i odrzucane jeśli nie są "zgodne z tradycją". Te i podobne koncepcje plenią się obficie w tym, co można nazwać "ruchem tradycjonalistycznym". Ta nauka lub koncepcja głosi, że można uznać autorytet władzy papieskiej, a jednocześnie odmówić posłuszeństwa. Co więcej, głosi ona, że w obecnych okolicznościach należy poddawać papieskie orzeczenia własnemu osądowi, decydując, co przyjąć, a co odrzucić.

Ta niebezpieczna koncepcja, będąca swego rodzaju neogallikanizmem, była często potępiana przez wiernych księży i biskupów. W rzeczywistości to nic innego jak to, co uczynił Luter w odniesieniu do Pisma Świętego, podporządkowując jego interpretację własnemu osądowi, a nie osądowi Kościoła założonego przez Chrystusa. Praktyka ta stawia prywatny osąd ponad autorytetem kościelnym; niszczy pojęcie Magisterium; osłabia nauczanie Soboru Watykańskiego (1870) dotyczące nieomylności papieskiej oraz podważa całą teologię katolicką dotyczącą natury Kościoła, założonego przez Chrystusa. Nie sposób przecenić szkodliwych skutków tak zgubnej doktryny.

Zbiór tych współczesnych błędów określa się potocznie nieco nieporęczną nazwą herezji "uznawania i sprzeciwu" – co oznacza, że można uznawać daną osobę za prawdziwego papieża, a jednocześnie sprzeciwiać się jej nauczaniu i decyzjom. Praktyka ta jest jednak całkowicie sprzeczna z tym, czego Kościół katolicki zawsze nauczał. Oto zaledwie kilka z wielu przykładów nauczania Urzędu Nauczycielskiego Kościoła, które surowo potępia takie podejście:

"Wyroku zaś Stolicy Apostolskiej, ponad którą nie ma wyższej władzy, nikt nie może odrzucać ani też poddawać osądowi" (Sobór Watykański, 18 lipca 1870).

"Co dobrego wynika z głośnego proklamowania dogmatu o zwierzchnictwie św. Piotra i jego następców przy takiej postawie? Co dobrego niesie ciągłe powtarzanie deklaracji wiary w Kościół katolicki i posłuszeństwo Stolicy Apostolskiej, kiedy czyny zadają kłam tym wspaniałym słowom?" (papież Pius IX, Quae in Partiarchatu, 16 listopada 1872).

Papież Pius IX

"Kościół katolicki zawsze uważał za schizmatyków tych wszystkich, którzy z uporem sprzeciwiają się władzy jego prawowitych duchownych a zwłaszcza jego Najwyższego Pasterza oraz każdego, kto odmawia wypełniania ich nakazów" (papież Pius IX, Quartus supra, 6 stycznia 1873).

"Wśród katolików – niewątpliwie w wyniku obecnych nieszczęść – są tacy, którzy, dalecy od zadowolenia się pozycją «podwładnych», jaką zajmują w Kościele, uważają się za uprawnionych do udziału w jego zarządzaniu lub przynajmniej sądzą, że wolno im analizować i oceniać działania władz na swój własny sposób" (papież Leon XIII, Epistola Tua, 17 czerwca 1885).

Takie cytaty z nauczania Kościoła można by mnożyć niemal w nieskończoność, dowodząc, że wierni muszą pokornie podporządkowywać się naukom i nakazom prawdziwego papieża, nie oceniając jego decyzji. W rzeczywistości niemożliwe byłoby znalezienie jakiegokolwiek precedensu lub nauczania Kościoła, które by wspierało sprzeciwianie się papieskiej władzy, jak to czynią obecnie niektórzy rzekomi tradycyjni katolicy. Jak powiedział Chrystus Pan do swoich Apostołów: "Kto was słucha, mnie słucha; a kto wami gardzi, mną gardzi" (Łk. 10, 16).

Wskazanie źródła

Fakty te skłaniają do zadania najbardziej logicznego pytania: "Skąd więc wzięła się ta ewidentnie niekatolicka idea? Jakie jest jej źródło?". Skoro tak wielu rzekomych tradycjonalistów przyjęło poglądy wyraźnie sprzeczne z nauczaniem Kościoła, jak do tego doszło? Prosta odpowiedź brzmi: nie ma wątpliwości, że arcybiskup Marcel Lefebvre jest źródłem ideologii "uznawania i sprzeciwu". Jako wybitny przeciwnik liberalizmu i ekumenizmu Vaticanum II był uważany za przywódcę ruchu oporu wobec "reform" tego soboru. Po założeniu międzynarodowego Bractwa Kapłańskiego Św. Piusa X (FSSPX) jego autorytet jeszcze bardziej wzrósł w oczach wielu osób, które były zdezorientowane błędnymi naukami Vaticanum II. Z czasem jego reputacja osiągnęła niemal mityczny status "Atanazego naszych czasów". Wielu członków założonego przez niego bractwa ma nadzieję i modli się, aby pewnego dnia został kanonizowany.

Nie jest to próba podważenia reputacji arcybiskupa w oczach księży i wiernych, którzy go szanują. Jest to po prostu próba wskazania źródła błędnych poglądów zawartych w haśle "uznawać i sprzeciwiać się". Okres bezpośrednio po Vaticanum II był z pewnością czasem pełnym niepewności dla katolików, którzy poszukiwali wskazówek. Dzięki swojej pozycji arcybiskup Lefebvre stał się autorytetem, którego każde słowo traktowano jako ostateczne.

Podobnie jak wielu katolików, arcybiskup zdawał sobie sprawę, że to, co od czasu Vaticanum II propagowano w imię katolicyzmu było heretyckie. Jego sensus catholicus buntował się przeciwko nowościom liturgicznym, ekumenizmowi, fałszywej wolności religijnej itp. Nigdy jednak nie był w stanie dojść do wniosku, że to sam "papież" ponosi za to odpowiedzialność. Próbując "uratować" "papieża" (wówczas Pawła VI), stworzył w efekcie system, który wyrządził tak wiele szkody katolickiemu myśleniu. Jak napisał ks. Noël Barbara w liście otwartym do Bractwa Św. Piusa X w 1993 r.: "Wszystkie wasze wysiłki zmierzają nie do obrony doktryny papieskiej nieomylności, która została poważnie nadszarpnięta przez modernistów i wielu tradycjonalistów, ale raczej do jej maksymalnego ograniczenia".

Najwyższy czas, aby kapłani Bractwa Św. Piusa X dostrzegli te błędne poglądy panujące wśród wiernych i skorygowali je, gdyż lefebryzm wyrządza szkodę duszom, pozbawiając je zdrowych nauk Kościoła. Jest to nowatorska nauka, której nie uznałby żaden z wielkich świętych minionych wieków.

Czego naucza lefebryzm?

Wierni księża i biskupi katoliccy słusznie niepokoją się zgubnym wpływem idei lefebryzmu, które przenikają sposób myślenia tak wielu osób w ramach tzw. "ruchu tradycjonalistycznego". Nauka ta zawiera szereg zasad, z których niektóre są heretyckie, a inne co najmniej niebezpieczne. Chociaż nie zamierzamy tutaj przedstawiać pełnego wykazu tych idei, poniżej wymieniono niektóre z bardziej znanych:

• zwyczajne, powszechne Magisterium Kościoła nie jest chronione nieomylnością;

• najwyższa władza Kościoła może ogłaszać prawa szkodliwe dla dusz;

• najwyższa władza Kościoła może popełniać błędy w procesach kanonizacyjnych;

• dopuszczalne, a nawet konieczne jest krytykowanie papieża;

• wierni muszą być nieposłuszni władzy Kościoła, gdy są przekonani, że leży to w ich najlepszym interesie duchowym;

• wierni muszą decydować, kiedy mogą, a kiedy nie mogą być posłuszni władzy Kościoła;

• wierni powinni pouczać i reformować władzę Kościoła, gdy zbłądziła;

• dopuszczalne jest ustanowienie władzy innej niż władza Kościoła i przeciwnej jej do kierowania wiernymi (mianowicie przełożonych Bractwa Kapłańskiego Św. Piusa X);

• i tak dalej.

Nie ma to bynajmniej stanowić wyczerpującej listy, a jedynie prostą ilustrację mojego twierdzenia, że obecnie w ruchu tradycjonalistycznym plenią się błędy teologiczne. Poglądy te są szczególnie rozpowszechnione w Bractwie Św. Piusa X, którego księża i przełożeni konsekwentnie je propagują.

Dlaczego jednak Bractwo Św. Piusa X nie potrafi jasno dostrzec tych błędów, na które często zwracano uwagę (w naszym czasopiśmie i gdzie indziej) wraz z cytatami źródeł odnoszących się do autentycznej nauki katolickiej? Uważam, że przyczyną jest fundamentalny błąd, który leży u podstaw wszystkich innych błędów Bractwa Św. Piusa X.

Abp Marcel Lefebvre

Reputacja arcybiskupa Lefebvre'a urosła do niemal mitycznego statusu "Atanazego naszych czasów", tak że on sam wraz z przełożonymi FSSPX stali się autorytetem innym i przeciwnym wobec autorytetu Kościoła założonego przez Chrystusa.

A na czym polega ten zasadniczy błąd? Jest to wiara, przekonanie, że arcybiskup Lefebvre, założyciel Bractwa Św. Piusa X był świętobliwy i dzięki temu został obdarzony przez Boga wyjątkową zdolnością jasnego dostrzegania, jaką drogą powinien podążać dzisiaj wierny katolik. Zrozumiałe jest, że członkowie Bractwa pragną wierzyć, iż ich założyciel był świętobliwy i czerpał z wyjątkowego natchnienia. Chodzi jednak o to, że mylił się w swoich ostatecznych wnioskach dotyczących natury problemu, przed którym stoimy.

Jeśli księża i biskupi Bractwa Św. Piusa X pragną naprawdę uczcić pamięć swojego założyciela, mogą to uczynić pozostając w pełni katolikami. Muszą w pełni uświadomić sobie skalę problemów przed którymi stoimy dzisiaj i zareagować na nie trzymając się tego, czego przez wieki nauczali papieże, sobory i teologowie. Muszą porzucić tę "przykrojoną" teologię, która stanowi odejście od tego, czego Kościół nauczał w przeszłości.

Przypomina mi to wywiad udzielony przez jednego z biskupów Bractwa Św. Piusa X jakieś 20 lat temu. Dziennikarz z konserwatywnego czasopisma ciągle pytał biskupa, jak może usprawiedliwić ignorowanie i nieposłuszeństwo wobec tego, co uważał za prawdziwą władzę katolicką. Po pewnym okresie kluczenia i unikania odpowiedzi biskup w końcu stwierdził, że arcybiskup Lefebvre podążał taką drogą i wierzy, iż arcybiskup został powołany przez Boga, by prowadzić nas w tych czasach. Innymi słowy, nie potrafił powołać się na żadnego teologa ani nauczanie Kościoła, by uzasadnić swoje stanowisko.

Filozofowie nazwaliby ten rodzaj rozumowania (a mianowicie teologiczne uzasadnienie odrzucenia tego, co Bractwo Św. Piusa X uznaje za prawdziwy autorytet katolicki, wyłącznie na tej podstawie, że taką drogą podążał arcybiskup Lefebvre) błędem logicznym zwanym ad verecundiam. Mamy nadzieję, że członkowie Bractwa Św. Piusa X ponownie rozważą swoje stanowisko teologiczne i uhonorują swojego założyciela, podążając za prawdziwie katolicką teologią. Niech pamiętają, że wielu wiernych szuka u nich kierownictwa. Jako dobrzy pasterze muszą karmić tych wiernych doktryną prawdy.

Nadszedł czas, aby wszyscy, którzy dostrzegają błędy płynące z modernistycznego Watykanu – a w szczególności od człowieka, który twierdzi, że jest papieżem – dokonali wyboru: albo pokornie podporządkować się człowiekowi, którego uznają za papieża albo dojść do wniosku, że z powodu jego uporczywej herezji nie może on być prawdziwym następcą św. Piotra, a zatem jego roszczenia do papiestwa należy całkowicie odrzucić. Nie można mieć ciastka i zjeść ciastka. A już na pewno nie można trwać w przekonaniu, że ktoś jest papieżem, a jednocześnie sprzeciwiać się jego zarządzeniom. Jest to całkowicie niekatolickie. (1)

Ks. Benedict Hughes CMRI

Artykuł z czasopisma "The Reign of Mary", nr 197, Summer 2025 ( www.cmri.org )

Z języka angielskiego tłumaczył Mirosław Salawa

"The Reign of Mary", nr 197, Summer 2025